Helios 11: een zelfgebouwde boot die op zonne-energie vaart

Christian Klumpp

In een Finse loods bouwde Lukas Sjöman een elf meter lange boot die zelf zijn boordstroom opwekt. De Helios 11 combineert een lichte multiplexromp, grote zonnepanelen en een elektrische aandrijving. Tijdens zijn reis naar Ibiza stelde de Fin dit ongewone concept op de proef.

Lukas Sjöman besteedde zo’n 200 werkdagen aan een project waarbij de ontwerper, de botenbouwer en de latere schipper grotendeels dezelfde persoon waren. Ver weg van een professionele scheepswerf ontstond in Finland de Helios 11: een bewoonbare zonneboot voor lange reizen. Vervolgens voer Sjöman met zijn zelfgebouwde boot over Europese wateren naar Ibiza. Volgens berichten in de media bedraagt de afgelegde afstand ongeveer 5.700 kilometer – zonder conventionele brandstof.

Het technische concept is al aan het silhouet te herkennen. Een langgerekte, platte opbouw zorgt ervoor dat het windoppervlak klein blijft, terwijl grote zonnepanelen het uiterlijk bepalen. De donkere kleurstelling geeft de boot een opvallende uitstraling. Doorslaggevend is echter de functie: de Helios 11 moet met zo min mogelijk energie voortbewegen en tegelijkertijd voldoende stroom opwekken voor het leven aan boord.

Daarbij speelt het gewicht een essentiële rol. De ongeveer elf meter lange romp is vervaardigd uit maritiem multiplex en glasvezel. Het gewicht van de boot wordt op ongeveer 1,5 ton geschat. Voor een bewoonbaar vaartuig van deze lengte is dat een opvallend laag cijfer. De lichte constructie ondersteunt het doel van Sjöman om het vermogensverbruik voor de voortbeweging laag te houden. Pas deze zuinigheid maakt de beschikbare zonne-energie interessant als basis voor langere tochten.

De stroomvoorziening wordt verzorgd door in de handel verkrijgbare fotovoltaïsche modules, zoals die ook op gebouwen worden gebruikt. Ze bevinden zich op het dak en op de zijkanten. Hun energie wordt opgeslagen in accu’s en gebruikt voor de elektrische aandrijving en de stroomvoorziening aan boord. Daarmee vormen de zonne-installatie, de energieopslag en de motor een gezamenlijk systeem, waarvan de prestaties bepalend zijn voor het dagelijkse leven tijdens de reis.

Het motorvermogen wordt opgegeven als zes kilowatt. Minder eenduidig zijn de gepubliceerde waarden voor de zonne-installatie en de accucapaciteit: deze verschillen per rapport, terwijl Sjöman zijn prototype verder aanpast. Een gedocumenteerde tocht van 55 zeemijl geeft een goed beeld van de praktijk. De Helios 11 voer daarbij met ongeveer zes knopen en bereikte de bestemming met nog 65 procent batterijlading. Omgerekend is dat ongeveer 102 kilometer bij een snelheid van zo’n elf kilometer per uur.

Onder de zonnepanelen bevindt zich een eenvoudige accommodatie. Slaapplaatsen, een elektrisch kooktoestel, een koelkast en een toilet met spoelfunctie vormen de belangrijkste uitrusting. Volgens Sjöman zelf is de Helios 11 in haar huidige staat vooral geschikt voor één tot twee personen. Volgens hem biedt ze zelfs slaapplaatsen voor vijf mensen. De uitbreiding maakt daarmee langere verblijven op het water mogelijk, zonder af te zien van het zuinige basisconcept van de boot.

Hoe goed het systeem werkt, hangt echter af van de omstandigheden onderweg. Bewolking en de stand van de zon beïnvloeden de stroomopwekking; wind en golven veranderen de energiebehoefte. Daarnaast beschikt de boot over een klein hulpzeil. Dat zorgvuldige planning noodzakelijk blijft, ondervond Sjöman tijdens een nachtelijke etappe: volgens zijn eigen beschrijving bereikte hij de ankerplaats pas toen de accu praktisch leeg was. De tocht maakte duidelijk hoe belangrijk energiereserves zijn bij een dergelijk concept.

Ook het dagelijks leven aan boord levert inzichten op voor verdere verbeteringen. Sjöman maakt melding van hitte en af en toe vocht in het interieur. Er is geen airconditioning aanwezig. Daar komen nog nachten bij waarin de lichte boot op de ankerplaats heen en weer schommelt, waardoor de slaap dienovereenkomstig onrustig is. De Helios 11 is dus tegelijkertijd een reisboot en een drijvend testplatform, waarop de sterke en zwakke punten direct kunnen worden ervaren.

Voor de daadwerkelijke bouw noemt Sjöman kosten van ongeveer 30.000 euro. Het bedrag van 18.000 euro, dat ook vaak wordt genoemd, heeft een andere grondslag: dit bedrag is afkomstig uit zijn achteraf gemaakte berekening voor een beter gepland totaalsysteem in het jaar 2026. Wie de rendabiliteit van de zelfbouw wil beoordelen, moet onderscheid maken tussen de werkelijke uitgaven voor het prototype en het berekende bedrag voor een geoptimaliseerde replica.

De Helios 11 laat zien hoe nauw vorm, gewicht, aandrijving en uitrusting bij een zonneboot met elkaar samenhangen. Elke bespaarde lading en elk vermeden verbruik helpen om verder te komen met de zelf opgewekte stroom. Lukas Sjöman heeft deze gedachte omgezet in een bewoonbare boot – en zijn constructie over duizenden kilometers getest. De reis levert daarmee praktische ervaringen op voor een manier van varen waarbij de beschikbare energie mede bepalend is voor het ontwerp en de koers.

Tekst: Christian Klumpp / medienmacher.eu

Foto’s: Lukas Sjöman (Instagram, privé)